Wat ging eraan vooraf?

Namen en Nummers NL is het landelijk vervolg van een lokaal herdenkingsproject dat in 2012 door beeldend kunstenaar Ida van der Lee (1961) is opgezet in de Oosterparkbuurt in Amsterdam. Lees hier meer over de kunstenaar, haar motivatie, het ritueel op het Kastanjeplein en het ‘Stratenmonument‘ dat in 2020 is voltooid.

 
Ida van der Lee (1961) is beeldend kunstenaar en gespecialiseerd in het vormgeven van rituelen. Voor emotionele gebeurtenissen als verlies, de dood of ingrijpende veranderingen ontwerpt ze rituelen om hierbij stil te staan, betekenis te geven en gevoelens te kanaliseren. Het leidmotief in haar werk is dat ze datgeen wat er niet mag zijn, wat pijnlijk of taboe is, van het donker naar het licht wil brengen. 

Archief met namenlijsten
 Archief met namenlijsten

Ontdekking van de geschiedenis in haar eigen huis 

Toen ze jaren geleden haar eigen adres intikte op de website van Joods Monument, leerde ze dat daar een ouder echtpaar woonde dat in Auschwitz is vermoord. Deze geschiedenis liet haar niet los. In haar buurt alleen al ging het om 2800 joodse slachtoffers. Ze bedacht een ritueel voor de buurt waarin mensen op het Kastanjeplein naambordjes konden maken voor vermoorde slachtoffers om deze in een plattegrond te leggen bij het adres waar ze woonden. Zo werden de buurtgenoten van toen symbolisch terug naar huis gebracht. 

Job Cohen, naambordje maken

Job Cohen maakt een naambordje aan de werktafel

De ontwikkeling van het ritueel 

Het project begon in 2012 klein met tien kunstenaars. Uiteindelijk groeide het ritueel van vier naar acht stations en werd het door vijfenzeventig vrijwilligers begeleid. Ieder jaar op 4 mei volgden bezoekers overdag het rituele parcours waarin ze in de rituele tijdstapten, een naam kozen, een naambordje maakten en een symbolische terugreis maakten langs een getekend spoor om het slachtoffer thuis te brengen in het ‘Stratenmonument’. Hierbij spraken ze hardop de naam van het slachtoffer uit. Na afloop dronken ze een kopje thee, om vervolgens terug te keren naar de alledaagse kloktijd. Aanvankelijk kwamen vooral buurtbewoners op Namen en Nummers af. Maar gaandeweg ook steeds meer mensen van verschillende generaties of met een joodse achtergrond. Het ritueel raakte hen diep. 

DSC_0358 kopie.jpg

Emoties na het plaatsen van een naambordje in het Stratenmonument

Landelijk vervolg door corona

Door de corona-crisis kon in 2020 het ritueel op het Kastanjeplein niet plaatsvinden. In plaats daarvan maakten deelnemers thuis naambordjes. Dit was een succes en het zette Van der Lee op het spoor om een nationale versie van Namen en Nummers op te zetten. Deze Namen en Nummers NL website is het resultaat. Nu kan iedereen in Nederland thuis een naambordje maken en een slachtoffer herdenken. Zo dragen we bij aan het levend houden van de herinnering aan alle 104.000 vermoorde Nederlandse joden. Zij horen bij ons en bij onze geschiedenis. 

Stratenmonument in 2015

Stratenmonument in 2015

IvdL_A_19.jpeg

Fragment Stratenmonument in 2019