Samuel de Paauw

Gerda van't Hoff

Midden in de Javastraat, voor de deur van de schoenmaker op nummer 87 vind je drie struikelstenen: de middelste is voor Samuel de Paauw. Samuel woonde officieel niet in de Javastraat, maar in de Lepelstraat in het Centrum. Voor de oorlog was de Lepelstraat een bruisende straat, bijna uitsluitend bewoond door Joden en vol Joodse winkels. Op nummer 70 was de kaaswinkel van Tobias, die de broer van Jacob de Paauw was. 

Samuel was actief in het verzet. Evenals zijn vader Tobias en oom Jacob verspreidde hij het Parool en gaf hij hulp aan onderduikers. Het huis van zijn ouders was een onderduikadres voor enkele belangrijke medewerkers van het illegale blad het Parool. Ook waren er radiotoestellen in het huis verborgen. Samuels’ oom Jacob woonde in de Javastraat. Nadat zijn vader Tobias, zijn moeder Aaltje, en de kinderen Jacob en Keetje waren afgevoerd en in 1943 vermoord in een van de kampen, woonde Samuel op een onderduikadres in de Hembrugstraat. Af en toe logeerde hij bij zijn oom Jacob en tante Daniëlla in de Javastraat en zette hij samen met hen de activiteiten voor het verzet voort. Op de fatale dag was hij in de woning aan de Javastraat.

De struikelsteen van Samuel ligt tussen die van zijn oom Jacob en een baby, Marcel Benjamins. Deze baby was als onderduikkind opgenomen in het gezin van Jacob en Daniëlla in de Javastraat. Maar oom Jacob werd verraden. Op 11 november 1943 werden Jacob, baby Marcel en Samuel op klaarlichte dag opgepakt en uit de woning aan de Javastraat afgevoerd. Samuel kwam in Kamp Westerbork en werd enkele weken later, samen met de baby,  op 25 januari 1944 op transport gezet naar Auschwitz.  Bij aankomst in Auschwitz moet hij de baby afgeven, baby Marcel (9 maanden) wordt dezelfde dag vermoord. 

Samuel overleeft de eerste selectie op het perron van Auschwitz, maar wat daarna gebeurt met hem en de overige mannen, die met dit transport arriveren is niet vast te stellen,  omdat hun namen niet zijn te achterhalen in de administratie. In de administratie van dit transport worden alleen nummers gebruikt, geen namen ... Samuel is een nummer geworden. De overlijdensdatum van Samuel de Paauw, 23 jaar oud, wordt na de oorlog vastgesteld op 31 mei 1944.

Eén zusje van Samuel, Johanna, heeft de oorlog overleefd.

Ik wist de taak, die ik begon,
Een taak van moeiten zwaar,
Maar 't hart, dat het niet laten kon,
Schuwt nimmer het gevaar;

Fragment uit: De Achttien doden, Jan Campert 1902-1943

Bronnen: Joodsmonument.nl; Oorlogslevens.nl; Oorlogsbronnen.nl; Joodsamsterdam.nl; Wikipedia.org