Maria Mozes

Lieke Peper, Rick en Franca van Rooijen en Maya Schoonwater

Maria’s ouders, Benjamin Mozes en Jeannet Moses, zijn na hun huwelijk in 1903 vanuit Arnhem naar België verhuisd. Jeannet is dan 19 jaar oud en al zwanger van Maria’s oudste broer Levie. Hij wordt nog datzelfde jaar in Lille geboren. Maria wordt twee jaar later geboren in Gent. Drie jaar daarna, in 1908, krijgt Maria in Antwerpen nog een broertje: Alexander. Hun vader is koopman van beroep. Als Maria bijna acht jaar oud is, scheiden haar ouders en krijgt haar moeder de voogdij over de kinderen.

Wanneer Jeannet en de kinderen terugkomen naar Nederland is onbekend, maar op 14 januari 1925 trouwt Maria’s moeder opnieuw in Amsterdam. Maria is dan 20 jaar oud. Haar moeder is bijna 41 jaar oud en verdient de kost als kamerverhuurster. Ze trouwt met de 69-jarige weduwnaar Abraham van Gelderen. Hij is koopman van beroep. Maria en Alexander wonen dan nog thuis. Hun opa van moeders kans is inmiddels overleden en hun oma trekt bij het gezin in. Het gezin verhuist meerdere keren binnen Amsterdam Oost: Van de Vrolikstraat, via drie adressen op de Javastraat, de Riouwstraat, de eerste Boerhaavestraat en 2 adressen op de Blasiusstraat belanden ze in januari 1939 op Swammerdamstraat 73 tweehoog.

Alexander woont overigens niet de hele tijd bij hen in, onder meer omdat hij na de lagere school een opleiding elektrotechniek volgt aan de ambachtsschool in Zutphen. Als hij in 1933 trouwt, gaat hij met zijn vrouw Schoontje Gobets op de Topaasstraat wonen. Daar wordt in mei 1936 Maria’s nichtje geboren: Catharina.

Maria blijft ongehuwd. Hoewel ze een paar keer even op een ander adres staat ingeschreven dan haar moeder en stiefvader, verhuist ze wel mee naar de Swammerdamstraat. Haar inmiddels ongeveer 84 jaar oude stiefvader woont eigenlijk amper op dit adres: Tweemaal verhuist hij voor enige maanden naar een huis voor oudere joodse mannen op Plantage Parklaan 6. Daar overlijdt hij op 12 januari 1940, dus nog voor de oorlog is uitgebroken. Maria’s oma is waarschijnlijk ruim 10 jaar eerder al overleden.   

Tijdens de oorlog woont Maria dus samen met haar moeder op de Swammerdamstraat. Ze zijn beiden ‘zonder beroep’. Op 29 oktober 1942 besluiten ze een eind aan hun leven te maken. In het politierapport van 19:10 uur staat geschreven dat ze zich “door middel van gasverstikking van het leven hebben beroofd… Van misdrijf is niet kunnen blijken”. Maria en Jeannet zijn 37 en 58 jaar oud geworden.

Als Maria en haar moeder zelfmoord plegen, zijn haar twee broers nog in leven. Levie woont in Houten. Hij wordt eind 1942 via kamp Westerbork gedeporteerd naar Auschwitz, waar hij door de nazi’s wordt vermoord. Eind juni 1943 wordt Alexander samen met zijn gezin overgebracht naar kamp Westerbork en ruim een week later gedeporteerd naar Sobibor, waar ze bij aankomst direct worden vermoord. Catherina is dan pas 7 jaar oud.