Anna Emden-Beek

Brigitte Boon-van der Mark

Dochter van Jacob en Saartje                                                                                                                                                                                                                      Anna Beek werd geboren in Amsterdam op 18 april 1906, was van beroep kapster en de dochter van Jacob Levie Beek (geboren 25 februari 1868 in Amsterdam, vermoord 25 april 1922 in Apeldoorn) en Saartje Spijer (geboren 31 januari 1880 in Zaandam, huishoudster, 19 februari 1943 vermoord in Auschwitz-Birkenau).

Huwelijk                                                                                                                                                                                                                                                              Op 24 juli 1929 trad Anna in het huwelijk met Joost Emden, briljanslijper van beroep. Hij werd geboren in Den Haag op 1 juli 1903 en was een zoon van Hijman Emden (geboren 20 oktober 1881 in Amsterdam, diamantslijper / fruithandelaar / koopman in bloemen en planten, vermoord 2 april 1943 in Sobibor) en Keetje van Kolm (geboren 11 mei 1882 in Amsterdam, vermoord 2 april 1943 in Sobibor).

Gezinsuitbreiding                                                                                                                                                                                                                                              Op 25 juli 1934 kregen Anna en Joost een zoon, Jacob, hij heeft de oorlog overleefd en was van beroep diamantslijper/ etaleur.

Anna via kamp Vught naar Auschwitz-Birkenau                                                                                                                                                                                          Anna werd, volgens haar kaart van de Joodse Raad en kaart van Kamp Vught, op 21 juli 1943 op transport gesteld naar Vught, als beroep werd handwerkster genoteerd. Zij werd op 6 september 1943 vanuit kamp Vught bij Splitter tewerkgesteld (dat was een bontkwekerij), op 15 november 1943 werd zij doorgestuurd naar Westerbork, maar dat is niet correct, dit transport ging namelijk rechtstreeks naar Auschwitz-Birkenau. In het boek Auschwitz Chronicle staat “17 november 1943 559 mannelijke en 589 vrouwelijke Joden overgebracht uit 's-Hertogenbosch worden de nummers 163201-163759 en 68090-68678 gegeven.”. In het boek Auschwitz Deel IV (het vierde deel van de publicatiereeks van het Nederlandse Rode Kruis over de gedeporteerde Joden tijdens de Tweede Wereldoorlog) op de pagina’s 57, 58, 60 en 61: “Dit transport bestond, zoals op blz. 44 is opgemerkt, hoofdzakelijk uit mannen en vrouwen van de arbeidsgeschikte leeftijd (weinig kinderen en oudere personen). Onder hen waren veel gemengd-gehuwden en half-Joden. Bij aankomst had geen selectie plaats; allen zijn terstond geregistreerd. Deze gang van zaken is een merkwaardige illustratie van het prima facie vreemd aandoende feit, dat het een zeker voordeel had als "gestrafte" te worden gedeporteerd (de naar Vught overgebrachte gevangenen waren immers, zoals op de aangehaalde bladzijde is vermeld, in hoofdzaak individueel gearresteerden!). Men had dan een "dossier" tegen zich, en de kans bestond, dat van "hogerhand" (de "Gestapo" of de "Reichsicherheitsdienst ") nog wel eens naar dat dossier en naar de bijbehorende persoon zou worden gevraagd. Vandaar dat men dan niet dadelijk kon worden vergast! Vervolgens ging het gehele transport gedurende 6 weken in "quarantaine", waarbij echter enkele groepen terstond werden tewerkgesteld. In januari 1944 zijn twee grote selecties gehouden, waarvan de data verschillend werden opgegeven. Doordat de registratie en zodoende tevens de matriculering plaats had voor de selecties, wat door hetgeen bekend is omtrent de lengte van de nummer-series wordt bevestigd, is uit deze series met betrekking tot het aantal geselecteerden in het geheel niets en omtrent de bij de selecties in acht genomen leeftijdsgrenzen heel weinig af te leiden. Dit maakt het niet gemakkelijk de lotgevallen van dit transport te reconstrueren en ten aanzien van de vermoedelijke tijdstippen van overlijden verantwoorde conclusies op te stellen…….. 

1. Vrouwen en kinderen

Getuigeverklaringen melden eensluidend, dat reeds in de eerste weken van haar verblijf te Auschwitz, tijdens de "quarantaine", een zeer groot aantal vrouwen aan typhus, dysenterie en andere ziekten is overleden. Van enkele van deze vrouwen kan wellicht het tijdstip van overlijden individueel worden vastgesteld. De preciese datum in Januari, waarop de kinderen, en de vrouwen, die kinderen bij zich hadden, voor de gaskamers zijn geselecteerd, valt niet te bepalen. Voorts blijkt uit eenstemmige verklaringen, dat slechts 5 met name bekende vrouwen de selecties van Januari 1944 hebben overleefd. Geconcludeerd moet dus worden, dat alle andere vrouwen, en ook de kinderen, uiterlijk 31 Januari 1944 als gevolg van ziekte, uitputting, vergassing of anderszins waren overleden.”.

Anna heeft, door het door het Rode Kruis geconstateerde, als overlijdensdatum 31 januari 1944 gekregen.

Joost via kamp Vught naar Auschwitz-Birkenau                                                                                                                                                                                          Ook Joost werd volgens zijn kaart van de Joodse Raad en zijn kaart van kamp Vught, op 21 juli 1943 op transport gesteld naar kamp Vught. Maar hij bleef daar nog tot 21 maart 1944, toen werd hij naar Westerbork doorgestuurd om twee dagen later, op 23 maart 1944, op transport gesteld te worden naar Auschwitz-Birkenau. Dit transport kwam op 25 maart 1944 aan. Volgens de Auschwitz Chronicle werden 304 mannen tot het kamp toegelaten, zij kregen de nummers 175323-175626, Joost was daar één van en er werden 56 vrouwen tot het kamp toegelaten, zij kregen de nummers 76076-76131. De overige mensen werden doorgestuurd naar de gaskamers.

Volgens de gevangenekaart van concentratiekamp Auschwitz over Joost werd hij op 4 juli 1943 in Amsterdam gearresteerd en kwam hij op 25 maart 1944 met een RSHA-transport aan in het kamp, Art der Haft (reden van de detentie): Schutz Jude, Gef. Nr (Gefängene nummer = gevangenenummer) 175355. Verder staat er op de kaart vermeld:

Beruf (beroep): Schleifer (slijper)

Name der Eltern (namen van de ouders): Chaiman u (und = en) Kathe g (geboren) Cohn

• Wohnort (woonplaats): unbekannt (niet bekend)
• Name der Ehefrau (naam van de echtgenote): Anna geb (geboren) Beek
• Wohnort (woonplaats): K.L.Au (Konzentrationslager Auschwitz = concentratiekamp Auschwitz)
• Kinder (kinderen): keine (geen)
• Alleiniger Ernährer der Familie oder der Eltern (enige kostwinner van het gezin of de ouders): ja
• Vorbildung (Onderwijs): 6 kl. Volksch (Volkschule, 6 klassen basisschool)
• Grösse (grootte): 165
• Gestalt (postuur): kräftig (sterk, krachtig)
• Gesicht (gezicht): oval (ovaal)
• Augen (ogen): blau (blauw)
• Nase (neus): ausgeb (ausgebogen?)
• Mund (mond): norm (normaal)
• Ohren (oren): gr. abst (mit großem Abstand = flaporen)
• Zähne (tanden): gut (goed), 4 f (zou de f voor fehlen staan, dus 4 tanden missen?)
• Haare (haar): braun (bruin)
• Sprache (taal): deutsch (Duits), holl (Nederlands)
• Ansteckende Krankheit oder gebrechen (besmettelijke ziekte of gebreken): keine (geen)
• Besondere Kennzeichen (bijzondere kenmerken): keine (geen)
• Rentenempfänger (pensioenontvanger): nein (nee)

Ich bin darauf hingewiesen worden, dass meine Bestrafung wegen intellektueller Urkundenfälshung erfolgt, wenn sich die obigen Angaben als falsch erweisen sollten. (Ik ben ervan op de hoogte gesteld dat als bovenstaande informatie onjuist blijkt te zijn, ik gestraft zal worden voor intellectuele vervalsing.)

v.g.u. (Vorgelesen, Genehmigt, Unterschrieben = voorgelezen, goedgekeurd, ondertekend)

Der Lagerkommandant (de kampcommandant)

Joost heeft de kaart ondertekend. Wat opvalt is dat er bij de vraag of hij kinderen heeft is ingevuld “geen”, die informatie was onjuist, als dat ontdekt zou worden zou hij (extra) gestraft worden. Maar Joost heeft daarmee zijn zoontje Jacob, die toen 9 jaar was en waarschijnlijk in onderduik zat, in bescherming genomen en heeft het risico op de koop toe genomen.

Op het Digitaal Joods Monument staat een vermelding dat ene mevrouw E. Bazan, werkzaam voor het Bureau for former Prisoners KZ Auschwitz, in april 2017 heeft doorgegeven dat Joost in Auschwitz gevangenenummer 175355 had, zeer waarschijnlijk 2x in Auschwitz als gevangene is binnengekomen, de eerste keer op 25 maart 1944, maar ook in Mauthausen heeft gezeten als gevangenenummer 144677.

De overlijdensdatum van Joost staat op 31 mei 1945 en overlijdensplaats Duitsland. Dit zou een geschatte overlijdensdatum en plaats kunnen zijn, op basis van getuigenissen van overlevenden die Joost dan nog in mei 1945 in Duitsland hebben gezien, maar in juni niet meer…

Tot slot                                                                                                                                                                                                                                                      Bronnen: Stadsarchief Amsterdam (archiefkaarten, militieregisters, politierapport), Arolsen Archieven (kaarten Joodse Raad, kaart kamp Vught, Auschwitz gevangenekaart, Westerbork lijsten).

De gevonden informatie zal ook gedeeld worden op het Digitale Joods Monument. Hier staan overigens foto's op van zowel Anna als haar man Joost.